Kronik, inflamatuar bir deri hastalığı olan Hidradenitis Suppurativa (HS), kıl foliküllerinin tıkanması ve ardından gelişen bakteriyel enfeksiyonlar, abseler ve fistülize yollarla karakterizedir. Son yıllarda yapılan klinik çalışmalar, genetik yatkınlık ve immün sistem disregülasyonunun yanı sıra beslenme alışkanlıklarının da HS patogenezinde ve alevlenmelerinde kritik bir rol oynadığını göstermektedir.
HS yönetiminde farmakolojik ve cerrahi tedavilerin yeri doldurulamaz olsa da, anti-inflamatuar ve metabolik odaklı bir diyet, tedavi başarısını artırmada güçlü bir yardımcıdır. İşte bilimsel literatürün işaret ettiği temel diyet stratejileri:
1. Süt ve Süt Ürünlerinin Eliminasyonu
Bilimsel çalışmalar, süt ve süt ürünleri tüketiminin HS lezyonlarını tetikleyebileceğini göstermektedir. Bu durum iki temel mekanizmaya dayanır:
- İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü-1 (IGF-1): İnek sütü, insanlarda IGF-1 seviyelerini artırır. IGF-1 ise kıl folikülü biriminde hücre proliferasyonunu (çoğalmasını) ve sebum (yağ) üretimini uyararak gözeneklerin tıkanmasına yol açar.
- Androjen Stimülasyonu: Sütte bulunan hormonlar ve öncül maddeler, androjen sentezini artırarak akne ve HS benzeri lezyonların şiddetlenmesine neden olabilir.
Klinik Öneri: Peynir, yoğurt, süt ve tereyağı gibi ürünlerin diyetten en az 8-12 hafta süreyle çıkarılması ve semptomların gözlemlenmesi önerilir.
2. Glisemik İndeksi Düşük Beslenme
Yüksek glisemik indeksli (basit şekerler, beyaz ekmek, işlenmiş karbonhidratlar) gıdalar, kan şekerinde ani yükselmelere ve dolayısıyla hiperinsülinemiye yol açar.
İnsülin direnci ve obezite, HS hastalarında sık görülen komorbiditelerdir (eşlik eden hastalıklar). Yüksek insülin seviyeleri, yukarıda bahsedilen IGF-1 yolunu aktive ederek inflamasyonu ve foliküler tıkanmayı körükler.
- Tercih Edilmesi Gerekenler: Tam tahıllar, baklagiller, nişastasız sebzeler ve lifli gıdalar.
- Kaçınılması Gerekenler: Şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar, beyaz unlu mamuller.
3. Maya (Saccharomyces cerevisiae) Eliminasyonu
HS literatüründe en dikkat çekici bulgulardan biri de maya eliminasyonudur. Bazı HS hastalarında vücudun ekmek mayasına (Saccharomyces cerevisiae) karşı antikor geliştirdiği ve bu durumun sistemik inflamasyonu tetiklediği gösterilmiştir.
Yapılan küçük ölçekli klinik çalışmalarda, diyetlerinden mayayı (ekmek, bira, şarap, bazı peynirler) tamamen çıkaran hastaların lezyonlarında anlamlı gerilemeler kaydedilmiş ve maya diyetine geri dönüldüğünde lezyonların nüksettiği görülmüştür.
| Odak Alanı | Kaçınılması Gerekenler | Tercih Edilmesi Gerekenler |
| Süt Ürünleri | İnek sütü, peynir, yoğurt, krema | Badem sütü, hindistan cevizi sütü (şekersiz) |
| Karbonhidratlar | Beyaz ekmek, şeker, pasta, pirinç | Kinoa, karabuğday, tatlı patates, baklagiller |
| Maya Kaynakları | Somun ekmek, bira, fermente alkoller | Mayasız düz ekmekler (lavaş vb.), glutensiz ve mayasız alternatifler |
| Yağlar | Ayçiçek yağı, mısır yağı, trans yağlar | Zeytinyağı, avokado yağı, omega-3 kaynakları |
Bilimsel Temelli Beslenme Tablosu
4. Anti-İnflamatuar Destekler ve Akdeniz Diyeti
HS özünde kronik bir inflamasyon süreci olduğundan, vücuttaki inflamatuar sitokinleri (IL-1beta, TNF-alfa) azaltmaya yönelik bir beslenme modeli benimsenmelidir. Bu bağlamda Akdeniz Diyeti en iyi seçeneklerden biridir.
- Omega-3 Yağ Asitleri: Somon, uskumru gibi yağlı balıklar ve ceviz, inflamasyon yollarını inhibe eder.
- Antioksidanlar: Renkli sebzeler (özellikle koyu yeşil yapraklı olanlar ve mor meyveler) oksidatif stresi azaltır.
- Çinko: Bazı çalışmalar, yüksek doz çinko takviyesinin (tıbbi gözetim altında) HS lezyonlarının iyileşmesinde immünomodülatör rol oynayabileceğini göstermektedir.
Özet ve Klinik Yaklaşım
Hidradenitis Suppurativa hastalarında beslenme tedavisi kişiselleştirilmiş olmalıdır. Hastaların bir beslenme günlüğü tutarak hangi gıdaların alevlenmeye yol açtığını tespit etmesi en rasyonel yaklaşımdır. Süt ürünleri, yüksek glisemik indeksli gıdalar ve mayanın diyetten çıkarılması, bilimsel literatürde kanıt düzeyi en yüksek eliminasyon stratejileridir.
Bu konuda hastalarınız için spesifik bir vaka üzerinden beslenme planı oluşturmak ister misiniz ya da kliniğiniz için bu yazıyı destekleyecek bir sosyal medya içerik planı hazırlamamı ister misiniz?